X
تبلیغات
رشد فن آوری - نقش آزمایشگاه در مدارس

parsism

صفحه نخست    آرشیو مطالب    همه مطالب وبلاگ    ارتباط با مدیر وبلاگ    خروحی وبلاگ
نقش آزمایشگاه در مدارس

نقش آزمایشگاه مدارس‌ در رشد خلاقیت دانش‌آموزان

مقدمه

خلاقیت و نوآوری محرک اصلی توسعهء هر جامعه،نقطهء عطف‌ اختراعات و اکتشافات و نمودی ارزشمند از تفکر و ذهن خلاق بشر است.خلاقیتی که در ضمیر همهء ما نهفته است،در نحوهء زندگی‌ ما تأثیر دارد و از ملزومات اساسی پیشرفت جوامع به شمار می‌آید. تحولات سریع عصر کنونی،حل مسائل و مشکلات را به گونه‌ای‌ خلاقانه می‌طلبد.به عبارت دیگر،علم به خودی خود،ضامن حل‌ معضلات نخواهد بود،تنها نیروی فوق العاده و قدرتمند خلاقیت‌ است که می‌تواند مسائل و مشکلات را به طرز خارق العاده‌ای از سر راه بردارد.

آزمایشگاه،به عنوان واحد عملیاتی نظام آموزشی،با پرورش‌ تفکر خلاق،تربیت افرادی کاوشگر،آفریننده،نوآور و مولد،نقشی‌ بسیار مهم در شکوفایی و باروری خلاقیت دانش‌آموزان ایفا می‌کند و به گونه‌ای قدرت اندیشه و مهارت ذهنی دانش‌آموزان را تقویت‌ می‌کند که به راحتی بتوانند برای دست یافتن به راه‌حل‌های‌ مناسب و واقع‌بینانه،به خلق ایده‌های نو بپردازند.

آزمایشگاه مدارس،با اعضای علمی متعهد،مجرب و تجهیزات‌ مناسب،بهترین محیط برای پرورش خلاقیت دانش‌آموزان است. با بهره‌گیری از یک آزمایشگاه خوب،امکان تدریس عملی برای‌ هر درس فراهم می‌شود و دانش‌آموزان می‌توانند نوآوری‌های خود را در مدرسه و جامعه به منصهء ظهور برسانند.

یکی از اهداف آزمایشگاه،درک نکات درسی و توضیح و تکمیل مفاهیم آن‌هاست.یعنی آزمایشگاه نقش کمک درسی و تقویتی را ایفا می‌کند.

آزمایشگاه این فرصت را به دانش‌آموزان می‌دهد که ماهیت‌ علم را نیز فرا بگیرند.اگر آزمایشگاه از دروس پایهء تحصیلی‌ دبیرستان حذف شود،به سه هدف اصلی:یعنی 1-محتوا بخشیدن به متن،2-توسعهء نقش آزمایشگاه در درک مفاهیم و 3-پیشرفت و پیشبرد مهارت‌های علمی و عملی در انجام دادن‌ آزمایش،نخواهیم رسید.»(قاسم‌زاده،1372،ص 68 و 53).

«امروزه ثابت شده است که برخلاف باور بسیاری که ابداع و خلاقیت را خصوصیت ذاتی بعضی افراد می‌دانند،این استعداد در نوع بشر به اندازهء حافظه عمومیت دارد و می‌توان آن را با کاربرد اصول و فنون معین،ایجاد طرز تفکرهای جدید و ایجاد محیطی مناسب پرورش داد».(حسینی،1384،ص 139). نتایج پژوهش انجام‌شده در زمینهء آموزش خلاقیت،گویایاین امر است که آزمایشگاه‌های مدارس،به عنوان فضای عملی‌ دروس،در تحقق و شکوفایی خلاقیت نقش بسزایی دارند.زیرا جامعهء امروز نیازمند افرادی است که با حاکمیت فکر و خرد بر اعمال و افکار خویش مشکلات را به گونهء ابتکاری از سر راه برمی‌دارند.با توجه به نقش آزمایشگاه در بروز خلاقیت‌ دانش‌آموزان،پرداختن به تربیت نخبگان آزمایشگاهی در ساختار آموزش و پرورش از اهمیت بسیار برخوردار است. در مقالهء حاضر به شیوه‌های ادارهء آزمایشگاه در جهت تحقق‌ خلاقیت دانش‌آموزان می‌پردازیم.

شیوه‌های پرورش خلاقیت از طریق آزمایشگاه
الف)عاطفی کردن محیط آزمایشگاه

ساختار عاطفی مناسب در آزمایشگاه می‌تواند توانایی خلاقیت‌ را در همهء دانش‌آموزان شکوفا سازد.جو عاطفی،جوی است که‌ دانش‌آموزان در آن احساس امنیت کنند و قادر باشند نسبت به‌ محرک‌های فیزیکی و عقلانی ارائه‌شده از طرف معلم و همسالان، واکنشی مطلوب از خود نشان دهند.

یکی از اساسی‌ترین قدم‌ها در این زمینه،پرورش حس‌ کنجکاوی است.از نمودهای اساسی کنجکاوی،سؤال کردن و یافتن پاسخ است.برای تقویت کنجکاوی،ایجاد فرصت تجربه و تحقیق ضروری است.دانش‌آموز باید بتواند به مشاهده،آزمایش‌ و جست‌وجوی محیط و اشیای اطراف خویش بپردازد.درفضای‌ دوستانهء حاکم‌بر آزمایشگاه،علاوه‌بر امنیت خاطر،دانش‌آموزان‌ با ذهنی آزاد در انجام آزمایش‌های دروس مشارکت می‌کنند.

ب)برانگیختن علمی دانش‌آموز در آزمایشگاه

«جو عقلانی مطلوب آن است که دانش‌آموز را برانگیزد.در واقع،انگیزه‌هایی که به دانش‌آموزان داده می‌شود،در آغاز حتما نباید به موفقیت بینجامد.از این طریق،دانش‌آموز وادار می‌شود به‌ کوشش‌های خود ادامه دهد،خطر کند،تجربه کند و در رویارویی‌ با مسائل پیچیده،شور و اشتیاق بیش‌تری به خرخ دهد.بدون‌ درگیری و غرق شدن در کار و مواجهه با ابهامات و اشکالات، دلیلی برای به وجود آمدن افکار خلاق وجود ندارد»(میرافضل، 1371،ص 8).بنابراین،باید با طرح مسائل و مفاهیمی که به‌ تدریج مشکل می‌شوند،زمینهء درگیری فکری را برای دانش‌آموزان‌ فراهم آورد و آن‌ها را به تلاش و پشتکار برای حل مسائل و ابهامات‌ تشویق کرد.

پ)تشویق دانش‌آموز به طرح ایده‌های نو در انجام آزمایش

هر دانش‌آموزی ممکن است در زمینه‌ای خاص خلاقیت‌ داشته باشد.از هرکسی در هر زمینه نمی‌توان انتظار خلاقیت‌ و ابتکار داشت.باید بسترها،علایق و زمینه‌ها را شناسایی کرد و زمینهء رشد آن‌ها را فراهم نمود.اگر دانش‌آموزی ایدهء غیر ممکنی‌ را بیان کرد،باید در این تخیل دانش‌آموز وارد شد.دانش‌آموزان‌ را باید به ابراز ایده‌های نو در آزمایشگاه تشویق کرد،زیرا ایده‌های‌ جدید بستر تبادلات علمی و رشد خلاقیت‌ها را فراهم می‌کند. برای مثال،می‌توان از دانش‌آموزان خواست که با انجام یک‌ آزمایش ساده،هر نظری که دربارهء آن دارند بیان کنند.باید به‌ دانش‌آموزان اجازه داد تا مسائل،دیدگاه‌ها و ایده‌های خود را در مورد چگونگی آزمایش مطرح کنند و پس از طرح مسائل و ایده‌های خود به آنان اجازه داد تا مسائل را نقد و بررسی کرده، مورد آزمایش قرار دهند.

ت)طرح مباحث مورد آزمایش به صورت معما

مطالب درسی مورد آزمایش را باید به صورت مسئله و معماگونه برای شاگردان طرح کرد.زیرا مطالب کتاب یا گوش‌ دادن به سخنان معلم و حفظ کردن مباحث علمی رشد قوهء ابتکار شاگردان را به دنبال ندارد.«معلم به جای بیان مطالب درسی یا ذکر حقایق علمی،باید دانش‌آموزان را به طرح مسائل ترغیب‌ کند»(میرافضل،1371،ص 8).

ث)ادارهء آزمایشگاه به صورت دانش‌آموز محور

اداره کردن آزمایشگاه توسط معلم تا حدودی عشق و انگیزه‌ را از دانش‌آموزان سلب خواهد کرد.مشارکت دادن دانش‌آموزان‌ در طراحی آزمایشگاه،چیدمان وسایل و تجهیزات و شیوهء حفاظت و نگه‌داری،موجبات دلبستگی به آزمایشگاه را در دانش‌آموزان فراهم می‌کند و با استفاده از نیروی خلاقیت و ابتکار در موقعیتی قرار می‌گیرند که به جست‌وجوی اطلاعات‌ بپردازند.معلم در این شیوه،راهنماست و نقش یاری‌دهنده و هدایتگر را ایفا می‌کند.

ج)ایجاد زمینهء تفکر در انجام آزمایش

معلم باید زمینهء تفکر همهء دانش‌آموزان را در هنگام آزمایش‌ فراهم کند،به گونه‌ای که بدون نگرانی تفکرات خویش را اظهار نمایند.هرچند شاگردان در فرایند تفکر ممکن است اشتباه کنند، اما مهم تفکر و پرورش فکر است.باید به دانش‌آموزان اجازه دادهود تا اشتباه‌هایی را مرتکب شوند،زیرا ممکن است اشتباهات‌ به بینش‌های مثمرثمری منتهی شوند.متصدی باید شرایط آزمایشگاه را به گونه‌ای ترتیب دهد که شاگردان مطمئن شوند اختلاف‌نظر آنان با یکدیگر مشکلاتی برای آنان نخواهد داشت. به هیچ‌وجه نباید اندیشه‌های شاگردان را طرد کرد،زیرا در این‌ صورت آنان به تفکر نخواهند پرداخت.اندیشه‌ها و راه‌حل‌های‌ غیر معقول برای آزمایش را باید با احترام نگریست و به آنان فرصت‌ داد تا به‌طور مستقل یاد بگیرند،آزادانه فکر کنند و به اکتشافات‌ بپردازند.

چ)برقراری ارتباط دوستانه با دانش‌آموزان

«گرچه معلم تا حد زیادی می‌تواند ذهن دانش‌آموز را تحریک‌ کند،اما این امر کافی نیست.چگونگی ارتباط با دانش‌آموزان، گفتار و کردار معلم از بهترین عوامل مؤثر در تحریک انرژی‌ خلاق در دانش‌آموز است»(جوادیان،1378،ص 49).

معلم می‌تواند شعلهء آفرینش‌گری دانش‌آموزان را برافروزد و روح اشتیاق را در آنان بدمد.برای پیشگیری از احساس حقارت‌ دانش‌آموزان در برابر بزرگان،باید به آنان گفته شود که انسان‌های‌ بزرگ هم از اول خلاق نبودند،بلکه با تلاش،پشتکار و پرورش‌ این قوه توانستند ابتکارات،نوآوری‌ها و آفرینندگی را در وجود خود شکوفا سازند»(جوادیان،1378،ص 38).ارتباط صمیمانه، شناخت نحوهء زندگی و مراحل رشد دانش‌آموزان،از بروز معضلات‌ در آزمایشگاه جلوگیری خواهد کرد.

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

استعداد خلاق در محیطهای مطلوب،شکوفا و متبلور می‌شود.بنابراین یکی از الزامات و روش‌های مهم برای تبلور خلاقیت،ایجاد فضای محرک،مستعد و به‌طور کلی خلاق است. آزمایشگاه‌های مدارس همچون بازوانی توانمند،با مهار مشکلات‌ و موانع رشد خلاقیت در دانش‌آموزان،نظیر:عدم اعتماد به نفس، دلسرد شدن،تأکید بر عادت‌های پیشین،محافظه‌کاری،وابستگی‌ و جمود فکری،نبود تمرکز ذهنی،مقاوم نبودن،کمرویی،عدم‌ دلبستگی به مدرسه،عدم دلبستگی به معلم،استهزا و تمسخر به‌ خاطر ایده یا نظر اشتباه،عدم پذیرش ایده‌های جدید و...در جهت‌ تحقق خلاقیت در بین دانش‌آموزان عمل خواهند کرد.بنابراین‌ در آموزش و پرورش،علاوه‌بر تأمین و تجهیز آزمایشگاه،تربیت‌ نیروهای کارآمد و متعهد،تشویق معلمان به آزمایش کردن و کاربست روش‌های نو برای تحقق رشد خلاقیت در دانش‌آموزان، از اهمیت فراوان برخوردار است.

منابع:

-پال،تورنس(5731).«استعدادها و مهارت‌های خلاقیت و راه‌های‌ آزمون و پرورش آن».ترجمهء حسین قاسم‌زاده.تهران:انتشارات دنیای نو.

دوریس.چی.شل کراس(8731).«آموزش رفتار خلاق و استعدادهای درخشان در دانش‌آموزان».ترجمهء مجتبی جوادیان.مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.

-حسینی،افضل السادات(4831).«ماهیت خلاقیت و شیوه‌های‌ پرورش آن».مشهد:به نشر.

-میرافضل،فاطمه(1731).«نقش عوامل مهم در پرورش خلاقیت». مجلهء رشد آموزش ابتدایی.پروفسور حسابی.شمارهء 2.

38

 

 

 



موضوع مطلب : نقش آزمایشگاه در مدارس
نوشته شده در دوشنبه بیست و نهم آبان 1391 توسط لرستانی | لينک ثابت |
آخرین نوشته ها
Theme Design By : Parsism
http:///